Yeni yayınlar, Necmiye ALPAY

Uluslararası Belgelerde Azınlık Hakları, der. ve çev. Zeri İnanç, Ütopya Yay., 2004, 235 sayfa.
Zeri İnanç, insan hakları ve azınlık hakları konusunda günümüzde dolaşımda olan veri ve ilkelerle yakından ilgilenmiş, birikimli bir insan hakları savunucusu. Bu alanda Londra, Finlandiya ve Ankara Üniversitesi’nde çeşitli stajlar görmüş. Türkçeye daha önce David McDowall’ın “Kürtler” adlı çalışmasını çevirmişti (Avesta Yay., 2000, 136 sayfa): Çeşitli ülkelerdeki Kürtler üzerine derli toplu bilgiler ve değerlendirmeler sunan bir başvuru kaynağı.
“Uluslararası Belgelerde Azınlık Hakları”nı ise İnanç’ın kendisi derlemiş ve çevirmiş.
Kitapta Hollanda Devlet Bakanı ve eski dışişleri bakanı Max van der Stoel’in önsözü var. Bu konuda bir ayraç açmalıyım:
Bir insan hakları çalışmasını bir Devlet Bakanı’nın önsözüyle sunmak az çok çelişkili bir davranış gibi görünüyor bana. İnsan hakları, devlet dediğimiz o azmanlaşmış, korkutucu yetki ve olanaklarla donatılmış örgütlerin elinden çıkan kazalar karşısında tek tek yurttaşları korumak amacıyla icat edilmiş hakların adıysa, ne kadar demokrat olurlarsa olsunlar devlet mensuplarını bu işin dışında tutmakta hayır var bana kalırsa. Devletlerin demokrat mensuplarına yapacak iş mi yok?
Ayracı kapatıp, kendi alanında pek fazla örneği olmayan bir kaynakla karşı karşıya olduğumuzu belirteyim. “Radyo ve Televizyon Yayınlarında Azınlık Dillerinin Kullanımına İlişkin Kılavuz ve Açıklayıcı Not” başlıklı bölüm başta olmak üzere, önümüzdeki dönemde toplumumuzu ilgilendirebilecek bilgi ve belgeler içeren bir çalışma.
Kitapta, genel tanıtıcı çerçeve ve sunumlar ihmal edilmeksizin, üç bölüm hâlinde, Birleşmiş Milletler’in, Avrupa Konseyi’nin ve AGİT’in (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) ilgili belgeleri derlenip çevrilmiş, dipnotlarla ayrıntılandırılıp değerlendirilmiş.
*
“Bîr” araştırma-inceleme dergisi, Bîr Yay., 2005.
Zeri İnanç’ın adına bir yayında daha rastlıyorum: Kürtçe-Türkçe olarak yayımlanan “Bîr” dergisinin üçüncü sayısında. Derginin adı, “taraf, taife, grup” gibi anlamlar taşıyor. Kürtçe yazılar ağırlıkta. İlk sayısını göremediğim derginin 2. sayısında, Türkçe olarak, Prof. Îzzeddîn Mustafa Resûl’un “Kerkük’te Kültürel Hareketin Gelişmesi” başlıklı şiir ağırlıklı bir incelemesi, Mustafa Salih Kerîm’in “Kerkük’te Edebî ve Kültürel Hayat” başlıklı bir incelemesi ve Nezir Cıbo’nun “Hevêrkan Aşiret Konfederasyonu” başlıklı tarih araştırması yer alıyor.
3. sayının başlangıç yazıları anadili konusuyla ilgili ve Türkçe. Bunlardan ilki, Dr. Tove Skutnabb-Kangas’ın, 20-25 Mart 2005 tarihinde Diyarbakır’da yapılan “Kültürel Çeşitlilik, Dilsel Çeşitlilik” başlıklı PEN yazarlar semineri için hazırladığı bildirinin Zeri İnanç tarafından yapılmış çevirisi. Büyük boy bir dergi olan Bîr’in 20 sayfasını dolduran bu çalışmayı seminerden de hatırlıyorum.
Bildirinin tam adı şöyle: “Tehlike Altındaki Dilsel ve Kültürel Çeşitlilik ve Tehlike Altındaki Biyoçeşitlilik: Çeşitliliğin Korunmasında Dilsel İnsan Hakları Eğitiminin Rolü.”
Yazı, dünyadaki dil ölümleri konusunda ayrıntılı bilgiler ve kaynaklar sağlıyor. Temel önemde kavramlar olmakla birlikte tüm dünyada yeterli ölçüde araştırma konusu olmaktan uzak kalan “eksiltici öğretim/ artırıcı öğretim” gibi kavramlara yer veriyor.
Derginin bu (3.) sayısındaki ikinci yazı da aynı yazara (Dr. Tove Skutnabb-Kangas’a) ait ve “Eğitimde Dilsel İnsan Hakları ve Türkiye: Uluslar arası Bazı Karşılaştırmalar” başlığını taşıyor. Bu kez Zeri İnanç’a ait olmayan çeviri biraz sabır gerektiriyorsa da, yazının kendisi eğitim ve dil alanındaki haklar açısından Türkiye’deki ve dünyadaki durumu gözden geçirmek için iyi bir malzeme.
Bölümdeki üçüncü yazı Eyyup Eser Karayel’in “Ana Dil” başlıklı yazısı: Prof. Dr. Doğan Aksan’dan Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu’na çeşitli bilimcilerin “anadil”le ilgili değinilerinden ve elde ettikleri araştırma sonuçlarından yararlanan bir ufuk turu. Anadili kavramı konusunda eşsiz bir örneğini verdiğimiz toplumsal ironinin resmi de denebilir.
*
İngilizce ve Fransızca olarak yayımlanan çevrimiçi dilbilim dergisi “Marges Linguistiques”in Kasım 2005- Ocak 2006 tarihli 10. sayısı çıktı. Bu sayının konusu: Bölgesel diller.

Necmiye ALPAY

http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=4788